Filistin’in kadim coğrafyasında, Gerizim Dağı’nın gölgesinde binlerce yıldır varlığını sürdüren küçük bir topluluk: Samaritânlar. Bugün nüfusları yalnızca birkaç yüz kişiyle ifade edilse de kendilerine özgü kutsal metinleri, alfabeleri, kâhinlik gelenekleri, takvimleri ve kuşaktan kuşağa aktardıkları ritüellerle dünyanın en sıra dışı dinî topluluklarından biri olmayı sürdürüyorlar. Tarihin farklı dönemlerinde imparatorlukların, savaşların, sürgünlerin ve siyasal dönüşümlerin ortasında kalan Samaritânlar, defalarca yok olmanın eşiğine geldiler. Buna rağmen Gerizim’i kutsal merkez kabul eden inanç dünyalarını, toplumsal yapılarını ve hafızalarını korumayı başardılar. Osmanlı döneminde dahi Şekem ve çevresinde varlıklarını sürdürmüş, Gerizim’deki Pesah ritüelini devam ettirmişlerdir. Bugün topluluğun bir bölümü Gerizim Dağı’nın eteklerindeki Kiryat Luza’da, diğer bölümü ise Holon’da yaşamaktadır. Bu iki merkez arasında bölünmüş hayat, Samaritânları Filistin-İsrail meselesinin en ilginç ve en az bilinen aktörlerinden biri hâline getirmiştir. İsrail toplumunun içinde yaşayan fakat kendi dinî ve kolektif kimliğini koruyan Samaritânlar, bir bakıma İsrail’in görünmeyen ötekilerinden biridir. Aynı zamanda iki siyasal alan arasında geliştirdikleri hassas denge, küçük bir topluluğun modern çağda nasıl hayatta kalabildiğinin çarpıcı bir örneğidir.
